Giữa nhịp sống hối hả nơi phố thị, nơi những tòa nhà cao tầng san sát nhau như rừng bê tông, con người dường như bị tách biệt khỏi thiên nhiên. Thiết kế ưa sinh học (biophilic design), một lĩnh vực đầy tiềm năng, đã xuất hiện như một luồng gió mới, xóa nhòa ranh giới giữa con người và thế giới tự nhiên.
Lấy cảm hứng từ giả thuyết biophilia của nhà sinh vật học Edward O. Wilson, thiết kế ưa sinh học cho rằng con người bẩm sinh đã có một tình yêu sâu sắc với môi trường nơi họ sinh sống. Khi được kết nối với thiên nhiên, con người sẽ cảm thấy khỏe mạnh, thư thái và phát triển mạnh mẽ hơn.
Thiết kế nội thất ưa sinh học không chỉ đơn thuần là sắp xếp nội thất, mà là nghệ thuật mang hơi thở thiên nhiên vào từng ngóc ngách của không gian sống. Phương pháp này lấy cảm hứng từ những quy luật tự nhiên, khéo léo lồng ghép các yếu tố và quy trình lấy cảm hứng từ thiên nhiên, giúp con người tái kết nối với thế giới tự nhiên ngay trong chính ngôi nhà của mình. Mục đích cốt lõi của thiết kế này là mang đến nguồn năng lượng tích cực từ thiên nhiên, tạo ra môi trường sống an yên bất chấp điều kiện bên ngoài. Nhờ đó, con người có thể cảm nhận được sức mạnh phục hồi và sự cân bằng tinh thần mà thiên nhiên ban tặng.
Bước vào hành trình khám phá những mẫu thiết kế ưa sinh học độc đáo, nơi thiên nhiên hòa quyện hoàn hảo với nội thất, mang đến cho bạn không gian sống tràn đầy sức sống và cảm hứng. Bài viết này sẽ dẫn dắt bạn qua từng đặc quyền tuyệt vời của thiết kế ưa sinh học, đồng thời chia sẻ những câu chuyện thành công đầy ấn tượng trong việc ứng dụng phong cách này.
Ông Edward O. Wilson_©NBC Boston
Nguyên tắc chính của thiết kế Biophilic
Thiết kế ưa sinh học, hay còn gọi là thiết kế lấy cảm hứng từ sinh học, không đơn giản là áp dụng các yếu tố thiên nhiên vào công trình. Nó là một triết lý thiết kế sâu sắc, tuân theo những nguyên tắc cốt lõi để đưa con người hòa hợp với môi trường tự nhiên. Nền tảng của thiết kế ưa sinh học chính là những nguyên tắc sau:
1.1. Kết nối trực tiếp với thiên nhiên: Thiết kế ưa sinh học không chỉ đơn thuần là mang cây xanh vào không gian. Nó là sự kết hợp tinh tế giữa các yếu tố vật lý và hình ảnh, lấy cảm hứng từ thiên nhiên để kiến tạo môi trường sống hài hòa và cân bằng.
Trái tim của thiết kế ưa sinh học chính là thảm thực vật tự nhiên và cảnh quan bản địa. Tận dụng tối đa ánh sáng tự nhiên, đưa cây xanh vào không gian làm việc, văn phòng, hay nhà ở giúp con người kết nối sâu sắc với thiên nhiên.
Sự kết hợp sáng tạo này không giới hạn trong việc sử dụng cây thật. Cửa sổ cao, tầm nhìn rộng mở ra khung cảnh thiên nhiên bên ngoài cũng là một cách tuyệt vời để mang thiên nhiên vào nhà. Thay vì những bức tranh tường trang trí, hãy để con người đắm chìm trong vẻ đẹp tự nhiên hùng vĩ bên ngoài.
Hơn nữa, việc sử dụng các vật liệu thô tự nhiên như gỗ, đá trong thiết kế nội thất góp phần tạo nên bầu không gian ấm áp, gần gũi với thiên nhiên. Hình ảnh ẩn dụ mạnh mẽ xuyên suốt đoạn văn là lời khẳng định cho sức mạnh diệu kỳ của thiên nhiên. Giữa những xô bồ, náo nhiệt của cuộc sống, thiên nhiên mang đến sự bình yên, tĩnh lặng, là yếu tố then chốt tạo nên một môi trường sống lành mạnh cho con người.
Kết nối trực quan với thiên nhiên_©Forest homes
1.2. Khơi gợi các giác quan: Thiết kế Biophilic không chỉ đơn thuần mang thiên nhiên vào không gian sống mà còn chú trọng vào việc khơi gợi mọi giác quan của con người, tạo nên sự kết nối sâu sắc và tinh tế hơn với thế giới tự nhiên.
Bên cạnh việc đưa cây xanh, ánh sáng tự nhiên vào thiết kế, Biophilic còn sử dụng các yếu tố phi quang học để kích thích các giác quan khác. Tiếng nước chảy róc rách, tiếng chim hót líu lo, tiếng gió xào xạc qua lá cây,… mang đến âm thanh thiên nhiên thư giãn, giúp giảm căng thẳng và cải thiện tâm trạng.
Chất liệu gỗ, đá tự nhiên với vân sần sùi, thô mộc tạo cảm giác chân thực, gần gũi với thiên nhiên. Thêm vào đó, hương thơm dịu nhẹ của hoa cỏ, lá thông khơi gợi khứu giác, mang đến bầu không khí trong lành, sảng khoái. Ví dụ như âm thanh tiếng nước chảy nhẹ nhàng được ví như bản nhạc du dương của thiên nhiên, đưa con người đến gần hơn với thế giới tự nhiên, xoa dịu tâm hồn và mang đến cảm giác bình yên.
1.3. Kiến tạo nơi chốn: Thiết kế ưa sinh học mang đến một giá trị to lớn đó chính là khả năng tạo ra những không gian vừa gần gũi, dễ tiếp cận, vừa là nơi trú ẩn an toàn, thoải mái cho con người. Nó xóa nhòa ranh giới giữa thế giới bên ngoài và không gian riêng tư, khơi gợi cảm giác kết nối cộng đồng đồng thời đáp ứng nhu cầu về sự an toàn và riêng tư của mỗi cá nhân.
Hình dung một môi trường nơi bạn có thể cảm nhận được sự rộng mở, thoáng đãng, nhưng đồng thời cũng có những góc nhỏ riêng tư, bí mật được thiết kế tinh tế. Nơi đây không chỉ kích thích giác quan mà còn mang lại sự thoải mái, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người sử dụng. Thiết kế ưa sinh học chính là chìa khóa để tạo nên không gian như vậy.
1.4. Kiểu dáng hình thái tự nhiên: Điểm nhấn của thiết kế Biophilic nằm ở việc ứng dụng tối đa các hình dạng và kiểu dáng lấy cảm hứng từ thiên nhiên vào môi trường xây dựng. Điều này thể hiện rõ nét qua thiết kế các tòa nhà và nội thất mang hơi thở hữu cơ, kết hợp hài hòa với hoa cỏ tự nhiên. Nhờ vậy, các họa tiết và hoa văn trong không gian sống cũng mang đậm dấu ấn của thiên nhiên.
Lấy cảm hứng từ những hình dạng và đường nét tinh tế của thế giới tự nhiên, các nhà thiết kế Biophilic kiến tạo nên những môi trường sống yên bình và tĩnh lặng, khơi gợi cảm xúc tích cực và nâng cao tư duy cho người sử dụng.
1.5. Các mô hình và quy trình tự nhiên: Thiết kế sinh học không chỉ đơn thuần là áp dụng các mô hình tự nhiên mà còn là cuộc cách mạng trong ngành xây dựng. Nó mang đến những không gian hòa quyện cùng nhịp điệu tự nhiên, mô phỏng ánh sáng ban ngày biến đổi theo từng giờ. Nhờ đó, kiến trúc sư có thể kiến tạo những công trình tràn đầy sức sống và kết nối con người với thiên nhiên.
Thiết kế sinh học sử dụng các họa tiết tự nhiên. ©Terrapin bright green
1.6. Các kiểu mẫu sinh học: Cuối cùng là những nét đặc trưng đầy tinh tế, nơi con người hòa quyện vào thế giới tự nhiên. Nổi bật trong đó là các kiểu hình sinh học – những mô hình được lấy cảm hứng từ hoa văn, hình dạng tự nhiên, mang đến cảm giác hữu cơ và sức sống cho không gian.
Điển hình là mô hình fractal – cấu trúc lặp đi lặp lại với các biến thể tinh tế, thường xuất hiện trong lá cây, cành cây. Khi ứng dụng vào thiết kế nội thất, các chi tiết này không chỉ tạo điểm nhấn độc đáo mà còn mang đến cảm giác gần gũi với thiên nhiên.
Hơn nữa, việc sử dụng những hình dạng tự nhiên như lá cây, cành cây trong thiết kế đồ nội thất cũng góp phần tạo nên sự hài hòa, cân bằng, đồng thời khơi gợi cảm xúc tích cực cho người sử dụng.
Kết quả của thiết kế ưa sinh học không chỉ là những không gian đẹp mắt, tiện nghi mà còn mang lại lợi ích cho sức khỏe tổng thể của con người. Nhờ sự kết nối với thiên nhiên, con người cảm thấy thư giãn, giảm căng thẳng, tăng cường khả năng tập trung và sáng tạo.
Các hình thức và mô hình sinh học_©The tour guy
Bằng cách kết hợp hài hòa các yếu tố sinh học vào thiết kế nội thất, các nhà thiết kế tài ba có thể kiến tạo nên những không gian sống độc đáo, khơi gợi cảm giác kết nối sâu sắc với thiên nhiên. Nhờ sự thấu hiểu bản chất con người, họ biến những ý tưởng táo bạo thành hiện thực, mang đến cho chúng ta trải nghiệm sinh động.
Trường hợp nghiên cứu: The Spheres tại Trụ sở chính của Amazon, Seattle
Nhắc đến những ứng dụng ấn tượng nhất của thiết kế sinh học trong không gian nội thất, không thể bỏ qua “The Spheres” – khu phức hợp độc đáo tại trụ sở Amazon ở Seattle. Nơi đây được ví như ốc đảo xanh mát giữa lòng thành phố, mang đến cho nhân viên không gian thư giãn và tái tạo năng lượng hiệu quả. Điểm nhấn của The Spheres là ba mái vòm bằng kính khổng lồ, mỗi mái vòm sở hữu hệ sinh thái riêng biệt với vô số loài cây nhiệt đới và thực vật có hoa rực rỡ.
2.1. Kết nối trực tiếp với thiên nhiên: Thay vì những bức tường bê tông tù túng, The Spheres mang đến không gian làm việc độc đáo với những mái vòm rộng mở, nơi tầm nhìn hòa quyện cùng thiên nhiên. Những ô cửa kính lớn như những khung tranh khổng lồ, vẽ nên bức tranh sống động về tán lá rực rỡ, mang đến cảm giác thư thái và tràn đầy sức sống.
Làm việc trong môi trường xanh mát này, các nhân viên tại The Spheres không chỉ được tận hưởng bầu không khí trong lành mà còn có cơ hội ngắm nhìn cảnh sắc thiên nhiên biến đổi theo từng mùa.
2.2. Khơi gợi các giác quan: Hơn nữa, các cảm giác khác ngoài tầm nhìn được đưa vào The Spheres được thiết kế để mô phỏng môi trường tự nhiên. Âm thanh của thác nước và dòng suối không ngừng chảy khắp nơi kết hợp cùng không khí tràn ngập mùi của nhiều loại thực vật đa dạng tạo ra trải nghiệm đa giác quan mô phỏng khung cảnh thiên nhiên xung quanh.
2.3. Kiến tạo nơi chốn: Spheres ẩn hiện như một ốc đảo thanh bình, nơi con người tìm thấy chốn trú ẩn khỏi ồn ào náo nhiệt của cuộc sống. Nơi đây được ví như thiên đường thu nhỏ, nơi tâm hồn được gột rửa và khơi dậy cảm hứng sáng tạo. Những đài quan sát rộng rãi mở ra tầm nhìn khoáng đạt, ôm trọn khu vườn xanh mát, cây cối rì rào và khung cảnh ngoạn mục. Từng góc nhỏ, từng không gian riêng tư đều được chăm chút tỉ mỉ, mang đến cảm giác an toàn và riêng tư.
2.4. Kiểu dáng hình thái tự nhiên: Spheres nổi bật với những mái vòm lấy cảm hứng từ thiên nhiên. Từng đường cong uyển chuyển như bong bóng khổng lồ hay giọt nước mưa tinh khiết, mang đến cảm giác thanh tao, nhẹ nhàng. Ánh sáng len lỏi qua tán cây, luồn lách trên những con đường ngoằn ngoèo, tạo nên những mảng sáng tối đan xen, mô phỏng hoàn hảo ánh nắng lấp lánh xuyên qua tán lá rừng.
2.5. Các mô hình và quy trình tự nhiên: Việc thiết lập The Spheres phản ánh các mô hình và quy trình tự nhiên, với các luống trồng được đặt xen kẽ với các lớp rừng, từ trên xuống dưới. Thiết kế không gian công cộng theo chiều hướng trực quan của môi trường xung quanh góp phần hướng tới sự đa dạng sinh học lành mạnh.
2.6. Kiểu mẫu sinh học: Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng đó là yếu tố thiết kế hình sinh học, chẳng hạn như đồ nội thất và đồ đạc có hình dạng bắt chước các hình dạng và hình thức của tự nhiên. Các đặc điểm như lá cây trên ghế, cành cây và các thiết bị chiếu sáng là bằng chứng cho thấy thiết kế vẫn giữ được sự gần gũi với thiên nhiên và con người.
The Spheres không chỉ là một không gian làm việc thông thường mà còn là minh chứng cho sức mạnh của thiết kế Biophilic. Lấy cảm hứng từ thiên nhiên, The Spheres mang đến cho nhân viên một môi trường làm việc độc đáo, đầy sức sống, góp phần nâng cao sức khỏe và hiệu suất công việc.
Những thách thức và cân nhắc
3.1. Bảo trì: Việc duy trì các đặc điểm sinh học trong môi trường bên trong nhân tạo luôn là một thách thức lớn, đòi hỏi sự đầu tư về thời gian, công sức và chi phí. Lý do nằm ở việc đảm bảo các yếu tố môi trường phải luôn ở mức tối ưu cho sự phát triển của sinh vật.
Cụ thể, đối với cây trồng, việc cung cấp nước, loại bỏ cỏ dại và kiểm soát dịch bệnh là những công việc cần được thực hiện thường xuyên, xuyên suốt quá trình sinh trưởng. Những hoạt động này, đặc biệt là khi áp dụng cho mô hình quy mô lớn hoặc hệ thống thủy canh, đòi hỏi nguồn nhân lực và chi phí vận hành đáng kể.
3.2. Chi phí: Chi phí là một trong những yếu tố then chốt cần cân nhắc khi triển khai thiết kế ưa sinh học vào thực tế. Việc sử dụng vật liệu tự nhiên như gỗ, đá thường đắt đỏ hơn so với vật liệu nhân tạo. Thêm vào đó, việc thi công mái nhà xanh hay bức tường sống đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng để tối ưu hóa chi phí, góp phần tránh lãng phí và đội giá thành công trình.
3.3. Khả năng tương thích với các công trình hiện có: Việc ứng dụng kiến trúc sinh học vào các công trình hiện hữu tiềm ẩn nhiều thách thức, đặc biệt về mặt tài chính và kỹ thuật. Việc bổ sung các yếu tố như cửa sổ lớn hay hệ thống tường xanh vào các tòa nhà cũ có thể đòi hỏi những thay đổi cấu trúc phức tạp, ví dụ như phá dỡ tường, dẫn đến chi phí cao và quy trình thi công rắc rối.
3.4. Không gian hạn chế: Tại những khu vực thành thị sôi động, đặc biệt là những nơi tập trung đông dân cư, việc tìm kiếm và tận hưởng những yếu tố ưa sinh học trong môi trường sống có thể trở thành một thách thức. Nhu cầu về ánh sáng tự nhiên, mảng xanh và không gian thoáng mát thường xuyên bị bó buộc bởi những hạn chế về mặt diện tích. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc chúng ta phải từ bỏ mong muốn được hòa mình vào thiên nhiên ngay giữa lòng thành phố.
3.5. Thay đổi theo mùa: Đối với những thiết kế sử dụng các yếu tố phụ thuộc vào ánh sáng tự nhiên và điều kiện ngoài trời, như khu vườn trong nhà hay bức tường xanh, việc “sống chung” với những biến đổi theo mùa là điều cần thiết. Các nhà thiết kế cần thấu hiểu đặc điểm sinh học của các yếu tố này, từ đó đưa ra giải pháp phù hợp để đảm bảo hiệu quả sử dụng và tính thẩm mỹ lâu dài.
3.6. Sức khỏe và an toàn: Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, các nhà thiết kế nên tính đến việc thiết kế ưa sinh học có ý nghĩa tinh tế nhưng quan trọng đối với sức khỏe và sự an toàn. Chẳng hạn như cây trồng trong nhà có thể nhường chỗ cho côn trùng và các chất gây dị ứng có thể gây hại cho những người bị dị ứng hoặc phản ứng dị ứng.
Tuy những thách thức về thiết kế đặt ra nhiều rào cản, không ít nhà thiết kế và kiến trúc sư đã biến khó khăn thành cơ hội. Nhận thức được tầm quan trọng của yếu tố sinh học đối với sức khỏe, hạnh phúc và năng suất, họ đã đưa ra những giải pháp sáng tạo, khéo léo lồng ghép nguyên tắc ưa thích sinh học vào nội thất các tòa nhà. Nhờ vậy, họ đã tạo nên những không gian sống không chỉ đẹp mắt mà còn mang lại lợi ích thiết thực cho con người.
Hướng dẫn thiết kế cho thiết kế Biophilic trong không gian nội thất
Thiết kế ưa sinh học không chỉ đơn thuần là tạo ra một không gian đẹp mắt, mà còn là kiến tạo môi trường sống hài hòa với thiên nhiên, mang đến những lợi ích tuyệt vời cho sức khỏe tinh thần và thể chất của người sử dụng.
Đối với các kiến trúc sư và nhà thiết kế mong muốn áp dụng triết lý này vào dự án của mình, bài viết xin chia sẻ một số bí quyết sau:
4.1. Lựa chọn các yếu tố tự nhiên phù hợp:
- Lựa chọn cây trồng và vật liệu phù hợp với điều kiện trong nhà, cân nhắc ánh sáng, độ ẩm và nhu cầu chăm sóc.
- Tối ưu hóa không gian bằng cách kết hợp các loại cây đa dạng, tạo nên khu vườn mini sinh động và hút mắt.
- Kết hợp các yếu tố tự nhiên như gỗ, đá tự nhiên, tre vào đồ nội thất để mang đến cảm giác ấm áp và gắn kết với thiên nhiên.
4.2. Tối đa hóa ánh sáng tự nhiên:
- Lập kế hoạch bố trí các khu vực trong nhà để đón nhận tối đa ánh sáng mặt trời vào suốt cả ngày (lưu ý hướng di chuyển của mặt trời). Đồng thời, trang bị các thiết bị che nắng (mái hiên, rèm cửa) để điều chỉnh độ chói và giảm thiểu nhiệt độ tăng cao.
- Sử dụng các vật liệu sáng màu cho tường, trần nhà và sàn nhà để phản chiếu ánh sáng hiệu quả, giúp khuếch đại nguồn sáng tự nhiên và tiết kiệm điện năng cho hệ thống chiếu sáng.
- Cân nhắc lắp đặt giếng trời, giếng lấy sáng hoặc cửa sổ thẳng đứng để đưa ánh sáng tự nhiên vào từng ngóc ngách của ngôi nhà, tạo cảm giác thông thoáng và tăng cường kết nối với thiên nhiên bên ngoài.
4.3. Tạo kết nối với ngoài trời:
- Mang thiên nhiên vào nhà bằng cách thiết kế những khu vườn và mảng xanh hướng ra khung cảnh thiên nhiên, tạo cảm giác hòa quyện giữa không gian sống và môi trường bên ngoài.
- Tận dụng các yếu tố ngoài trời như hồ nước, tiểu cảnh hay nguồn tài nguyên thiên nhiên để tạo sự liền mạch trong quá trình di chuyển giữa không gian trong nhà và ngoài trời.
- Tích hợp các ban công, sân hiên hoặc sân trong để mang đến cho cư dân cơ hội tận hưởng bầu không khí trong lành và kết nối trực tiếp với thiên nhiên.
4.4. Tăng cường chất lượng không khí và âm thanh:
- Chọn những loại cây có khả năng cải thiện chất lượng không khí trong nhà bằng cách lọc các chất ô nhiễm và tăng lượng oxy. Vì vậy, bạn sẽ được chăm sóc cơ thể của mình trong một căn phòng an toàn và đảm bảo.
- Chọn vật liệu và lớp hoàn thiện có khả năng khắc phục khả năng hấp thụ để cải thiện âm thanh và mang lại bầu không khí yên bình.
4.5. Kết hợp các mô hình và hình thức Biophilic:
- Tính chất và hoa văn hữu cơ đóng vai trò quan trọng trong thiết kế nội thất đồ nội thất, thiết bị chiếu sáng và tấm phủ tường, do đó ảnh hưởng đến sự phát triển của bầu không khí trong nhà.
- Bạn cũng nên sử dụng các họa tiết gợi lên cảm giác tự nhiên trong thiết kế, chẳng hạn như vân gỗ hoặc hoa văn bằng đá, mang lại cảm giác gần gũi, thô mộc.
Bằng cách áp dụng các nguyên tắc thiết kế nội thất Biophilic, các kiến trúc sư và nhà thiết kế kiến tạo nên những không gian không chỉ đẹp mắt mà còn mang lại lợi ích to lớn cho sức khỏe, tinh thần và hiệu suất làm việc của con người.
Thiết kế Biophilic như một luồng gió mới, thổi bừng sức sống vào không gian sống, biến nơi ở trở thành chốn bình yên, thư giãn sau những giờ làm việc căng thẳng. Nhờ sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố thiên nhiên như cây xanh, ánh sáng tự nhiên, vật liệu thân thiện với môi trường, Biophilic mang đến một bầu không khí trong lành, tươi mát, giúp giảm thiểu căng thẳng, gia tăng sự tập trung và cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Hơn thế nữa, Biophilic còn khơi dậy cảm hứng sáng tạo, thúc đẩy hiệu quả công việc. Khi được bao bọc bởi thiên nhiên, con người cảm thấy thư thái, tinh thần phấn chấn, từ đó gia tăng khả năng tập trung và hoàn thành tốt hơn các nhiệm vụ.
Biophilic không chỉ là xu hướng nhất thời mà còn là xu hướng tất yếu trong tương lai, hướng đến kiến tạo những không gian sống bền vững, thân thiện với môi trường và mang lại lợi ích tối ưu cho sức khỏe và tinh thần con người. Hãy để Biophilic giúp bạn biến ngôi nhà thành ốc đảo bình yên, nơi bạn có thể tận hưởng trọn vẹn cuộc sống và khơi nguồn cảm hứng sáng tạo bất tận.
Bảo Vy
(Bài đăng trên Kienviet ngày 19/05/2024)